اقدام سریع و عاجل در زمانی که هنوز برف به یخ تبدیل نشده است، اقدامی حیاتی است.

به لحاظ اینکه وجود بارش‌ها به هر شکلی یک نعمت الهی است، ما از برف و یخبندان به عنوان یک پدیده اقلیمی یاد می‌کنیم تا بلای طبیعی و هر جا که از آن به عنوان بلا یاد کردیم به معنی وقوع پدیده و عدم امکان مقابله صحیح انسانی با آن تلقی می‌گردد.

محسن مددی کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری: پدیده بارش برف در روند زندگی روزمره اجتماعی موجب مسائل زیادی شده، خسارات مستقیم و غیر مستقیم اقتصادی زیادی را به بار می آورد. از آنجایی که این پدیده بیشتر اوقات خسارات آنی شدیدی به بار نمی‌آورد، مگر در موارد استثنایی، غالباً از آن با اغماض گذشته می‌شود. در حالی که خسارات بلند مدت و جانبی بسیاری را بدنبال دارد، که شاید به‌علت اینکه به صورت عادت در مناطق برفگیر درآمده است کمتر به عنوان یک بلای غیر مترقبه و بلکه مترقبه شناخته می‌شود، در حالی که هر ساله خسارات زیادی را ببار می‌آورد، هرچند شدت آن در سال‌های مختلف متفاوت است. هرگاه که شدت این بلای آرام، اما مخرب زیاد می‌شود، مسئولان به اقداماتی سریعی مبادرت ورزیده و زود هم ازآن می‌گذرند. اما این پدیده با آثار منفی ای که به جای می گذارد، باید در جایگاه گروه‌های بلایای طبیعی جای گیرد و گروه‌های کاری ویژه ای در کمیته بلایای طبیعی استان‌ها‏ به بررسی عملی و علمی آن پرداخته تا راهکارهای مبارزه با این پدیده در جهت کاهش آثار آن را به طور علمی و عینی بررسی نمایند. برف و بخبندان هر ساله معضلات زیادی را به شهر و شهروندان و بالطبع نهادهای شهری وارد می‌کند، که اغلب اوقات اقلیمی باری به هر جهت و خود به خودو به مرور زمان، بدون برنامه‌ریزی ویژه‌ای رفع می‌گردد، اما به همراه آزار و اذیت‌های فراوان برای شهروندان و همچنین خسارات جانی و مالی و صدمات بدنی بسیاری که در مقایسه با بلایای طبیعی آنی بسیار نیست. فراوانی تجمعی این بلا شاید کمتر از بلایای طبیعی آنی همچون زلزله و سیل نباشد. در واقع عدم وجود یک نهاد برنامه ریز پیگیری کننده و متولی علمی و عملی آن موجب شده تا هیچ اقدام مثبتی در این زمینه به جزء در مواردی تشریفاتی انجام نپذیرد.

در اقلیم شناسی دونوع از یخبندان تعریف شده است که عبارت است از: یخبندان انتقالی و یخبندان تشعشعی. یخبندان انتقالی شامل عبور یک جبهه هوای سرد از بالای یک منطقه با درجه حرارت بسیار پایین یا زیر درجه حرارت بحرانی که برای محصول خاصی در آن منطقه وجود دارد است. یکی از علائم مشخصه یخبندان انتقالی وجود باد شدید در منطقه است که به یخبندان انتقالی منجر می‌گردد. یخبندان تشعشعی در واقع به نوعی از بین رفتن وهدر گرمای زمین در اثر تشعشع گرمای آن است، که معمولاً در شرایط هوای صاف پایدار این پدیده رخ می‌دهد و باعث می‌شود که زمین یکجا حرارت خود را ازدست داده و سطح آن سرد شده و وارونگی دمایی سطح زمین رخ دهد. این وارونگی و سردی هوا که غالباً در ابتدای شب رخ می‌دهد و تا صبحگاهان تداوم می‌یابد، چنانچه دما را به زیرآستانه دمای گیاهان یک منطقه نزول دهد، موجب سرمازدگی آن نوع از گیاه می گردد. یخبندان‌های تشعشعی شبانه در زمستانها تا صبح موجب یک یخبندان سنگین می گردد. در مبحث یخبندان شهری نیز چنانچه این افت دما حاصل از هوای پرفشار، بر برف‌ها ویخ‌های سطوح شهری حاکم شود، موجب یخبندان شدید شهری و تشدید آن می گردد، بویژه اینکه یخ‌های آب شده و برف‌های متراکم شده، چگالی بیشتری یافته اند ویخبندان خطرناکی را بر سطوح شهری حاکم می نماید. در صبحگاهان که افراد جهت رفتن به سر کار آماده می‌شوند، هیچکس جرأت راه رفتن بر یخ‌های قطور صبحگاهان را ندارد. در اینجا مایک تعریف به دیگر تعاریف یخبندان اضافه می کنیم وآن «یخبندان شهری» است.

برای ارائه تعریف یخبندان شهری ما نیازمند تبیین شاخص‌هایی هستیم. از جمله شاخص‌هایی که می‌توان برای این منظور به کار گرفت عواملی چون دمای منفی ۲۰ درجه سانتیگراد، میزان پوشش و ارتفاع برف در سطح زمین فراتر از حدی معین،میزان یخبندان سطح زمین، میزان مه آلودگی و دید افقی است، لذا در یک تعریف مقدماتی برای یخبندان شهری چنین می‌توان بیان داشت: یخبندان شهری به پوشیده شدن سطوح شهری اعم از معابر، خیابان‌ها و ساختمان‌ها از برف و یا یخ زمینی حاصل از دمای پایین که غالباً همراه با وقوع سایر پدیده‌های خطر آفرین چون مه که مانع دید موثر می‌گردد، اطلاق می‌شود. آثار این یخبندان به نوعی است که در زندگی شهری روزمره ایجاد خلل می نماید، و می‌تواند دربرگیرنده خلل‌ها وآثاری در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، مالی و جانی، آسیب‌های بدنی، خدماتی چون معضل سوخت رسانی، غذا و غیره باشد. تداوم این یخبندان، زندگی شهری را با مسائلی مواجه می‌کند که نیازمند یک برنامه ریزی مدون جهت مقابله با آثار منفی آن است. یخبندان شهری در واقع حاصل از هردونوع یخبندان انتقالی و تشعشعی است. هر چند که این پدیده فی نفسه اثرات آنی و جانی زیادی ندارد، ولی بعضاً حجم پدیده به حدی می رسد که به بلایای طبیعی آسیب رسان تبدیل می‌گردد و از طرفی معضلات فراوانی را برای شهروندان در امر خدمات رسانی وزندگی روز مره اجتماعی ایجاد می‌نماید. برف و بوران و یخبندان معضلات و مشکلات بسیاری را ببار می‌آورد و در شرایط حاد ممکن است خسارات مالی و جانی را نیز بدنبال داشته باشد. با اطلاعات اقلیمی که توسط اقلیم شناسان و جغرافیدانان تهیه می گردد می توان جلوی بسیاری از خسارات را گرفت. وجود برف در سطح شهر غالباً فی نفسه مشکل حادی بوجود نمی‌آورد، بلکه ذوب آن و بلافاصله ورود یک هوای سرد و آرام پرفشارکه باعث یخ‌زد‏گی برف‌های ذوب شده می گردد، ایجاد مسائلی می‌کند. در شهرکرد به مدت بیش از ۳ الی ۵ ماه ما شاهد چنین پدیده‌هایی در مقیاس خرد وکلان بوده، که ضمن کاستن توان مردم شاید به نوعی به بی حوصلگی روحی افراد از تداوم چنین شرایطی منجر شده می‌گردد. از طرفی، با فشرده شدن طبیعی برف در اثر ذوب و نیز راه رفتن بر روی آن از خلل و فرج آن کاسته و فشردگی برف را بیشتر نموده و لذا هدایت گرمایی بیشتر تابش را بدنبال دارد، که نهایتاً ذوب برف در طی روز و تراکم بیشتر آن و یخ‌زد‏گی آن در طی شب تا صبح را بدنبال خواهد داشت و این امر تا ساعاتی پس از طلوع آفتاب ادامه داشته و چنانچه دمای هوا از صفر بالاتر نیاید، تا مدت‌ها‏ و روزها حاکمیت این یخبندان را شاهد خواهیم بود. لذا اقدام سریع و عاجل در زمانی که هنوز برف به یخ تبدیل نشده است، اقدامی حیاتی است. وجود برف در شهرها به مدت یک یا دو هفته مشکلات و معضلات شهری بسیاری را بوجود می آورد.

امکانات فعلی سازمان‌های در گیر نیز به هیچوجه کافی نیوده وامکان مقابله موثر برای این سازمان‌ها وجود ندارد. قشر آسیب پذیر از جمله خردسالان وکهن سالان بیشتر در معرض خطرات پدیده هستند، لذا لزوم تهیه مقدمات آموزش شهروندان برای مقابله با آثار پدیده می تواند از حجم خسارات بکاهد. تاسیسات شهری در بروز بحران در معرض آسیب پذیری شدید هستند و فعالیت‌های اجتماعی شهر در اثر رخداد کمترین پدیده‌ای مختل می‌گردد تشکیل کارگروهای خلق الساعه جوابگوی مدیریت بحران نیست، لذا تشکیل یک نهاد یا سازمان متولی امر ضروری است. باید در طراحی شهری وطراحی عناصرشهری عوامل وفاکتورهای اقلیمی را در نظر گرفت و بر اساس اقیم منطقه وپدیده‌های آن بوی‍ژه برف و یخبندان به آینده نگری پرداخت.

ارسال نظر