میانجیگری برای منافع اقتصادی ژاپن

رئیس جمهور ژاپن در تهران چه اهدافی را دنبال می کند؟

مهدنیوز: سفر پر سر و صدای”شینزو آبه” نخست وزیر ژاپن به ایران که رخدادی بدیع طی۴۰ سال اخیر است و از آن به میانجی­گری میان ایران و امریکا یاد می­ شود، گمانه­ زنی­های متعددی را میان تحلیل­گران باعث شده است. پیش از این نیز طی هفته­ های اخیر، کشورهای مختلفی از جمله عراق، عمان، قطر، سوئیس و … به دنبال میانجی­گری میان دو کشور بودند که البته دستاورد قابل توجهی در پی نداشته است. اما میانجی­گری ژاپن با توجه به مختصات و جایگاه این کشور در نظام بین الملل و مهم­تر از آن نزد دو کشور درگیر و نیز سفر جداگانه ترامپ و ظریف به توکیو به فاصله­ ی اندکی پیش از سفر آبه به تهران، بر اهمیت این سفر افزوده است.

ژاپن به عنوان یکی از مشتریان نفت و گاز ایران، حدود ۵% از نفت خام مصرفی خود را از ایران و قریب به ۷۰% آن را از طریق کشورهای حوزه خلیج فارس تامین می کند. بطوری­که تامین امنیت این منطقه تاثیر مستقیمی بر امنیت انرژی مورد نیاز این کشور دارد. علاوه بر این، ژاپن از مهم­ترین سرمایه ­گذاران بخش صنعت نفت ایران بود و قرارداد کلانی در زمینه­ ی توسعه میادین نفتی آزادگان در سال ۲۰۰۰ منعقد کرده بود اما به رغم سرمایه گذاری کلان، بعد از آغاز تحریم ها علیه صنعت نفت ایران، سریعا خود را از پروژه کنار کشید تا جانب منافع مهم­تر خود نزد شریک استراتژیکش، امریکا را حفظ نماید.

توکیو در قبال خروج امریکا از برجام نیز کاملا منفعلانه عمل کرد. چرا که وابستگی شدیدی به امریکا دارد و نمی­ خواهد در گیر­و­دار نگرانی­ های امنیتی شرق آسیا جانب امریکا را رها نماید. اما تمایل و حمایت علنی ترامپ از میانجی­گری ژاپن، شان و جایگاه این کشور در پایبندی به قوانین بین المللی، داشتن وجهه ­ی کاملا دیپلماتیک و به دور از تنش و نیز جایگاه این کشور در اقتصاد جهانی، وضعیت “شینزو آبه” را از سایر میانجی­گران متفاوت کرده است.

بدیهی است اگر “آبه” از این ماموریت موفق به توکیو بازگردد، علاوه بر حفظ پرستیژ دیپلماتیک، منافع اقتصادی نیز شامل حال این کشور خواهد شد. منافعی از قبیل مجوز احتمالی آشکار یا پنهان واردات نفت از ایران، تامین امنیت انرژی خود، حضور محصولات ژاپنی در بازار ایران. در این میان برگزاری انتخابات مجلس اولیا ژاپن و لزوم یک پیروزی دیپلماتیک برای نخست­ وزیر این کشور پس از دو ناکامی دیپلماتیک در مناقشه با روسیه بر سر جزایر و نیز عدم کاهش تنش با کره شمالی، نیز انگیزه ­ی مضاعفی برای وی ایجاد کرده است.

اما نباید فراموش کرد که به سبب افزایش تصاعدی تنش ها طی هفته ها و ماه های اخیر میان امریکا و ایران به سبب تداوم سیاست “تشدید فشار و تکرار پیشنهاد مذاکره” از سوی امریکا و مشروط کردن مذاکره از سوی ایران به بازگشت امریکا به برجام و لغو تحریم ها، امکان مذاکره و گفتگوی دوجانبه میان این دو کشور بعید به نظر می رسد و ماموریت “آبه” در خوشبینانه ترین حالت می تواند به کاهش تنش منجر شود که البته این کاهش تنش را در میان مدت می توان یکی از مسیرهای منتهی به میز مذاکره تلقی کرد.

*** غفار قلیزاده / دانشجوی دکترای روابط بین الملل

ارسال نظر